اپکس باز یعنی انتهای ریشهٔ دندان دائمی هنوز کامل نشده است. اگر دندان تازهرویشیافته پس از ضربه یا پوسیدگی عمیق درد یا تغییر رنگ پیدا کند، سنجش وضعیت پالپ و رشد ریشه مسیر درمان را تعیین میکند.
اپکس باز یعنی دهانهٔ انتهای ریشه هنوز کامل نشده است. در دندان دائمی تازهرویشیافته این مرحله میتواند بخشی از رشد طبیعی باشد. اگر دندان ضربه دیده، پوسیدگی عمیق دارد یا رنگ آن تغییر کرده، وضعیت پالپ و بافت اطراف ریشه با معاینه و تصاویر لازم ارزیابی میشود. پس از ضربه، گاهی آزمونهای اولیه بهتنهایی نتیجهٔ قطعی نمیدهند و دندانپزشک پیگیری پیشنهاد میکند.
حفظ حیات پالپ
اگر پالپ زنده و قابل حفظ باشد، درمان محافظهکارانه در موارد مناسب میتواند شرایط را برای ادامهٔ رشد طبیعی ریشه فراهم کند. نوع درمان با توجه به شدت آسیب و امکان ترمیم تاج انتخاب میشود.
درمان در صورت ازبینرفتن پالپ
اپکسیفیکاسیون با هدف ایجاد سد در انتهای ریشه انجام میشود. در برخی دندانهای دائمی نابالغ، درمان بازساختی هم قابل بررسی است و ممکن است رشد ریشه ادامه پیدا کند. یافتههای معاینه و عکسهای پیگیری مشخص میکنند دندان چگونه پاسخ داده است.
روز مراجعه و بعد از درمان
زمان احتمالی ضربه، تغییر رنگ و شروع درد را یادداشت کنید. عکس دندان و سوابق درمان قبلی را همراه بیاورید.
بسته به روش انتخابی ممکن است چند نوبت درمان و پیگیری لازم باشد. تا ترمیم نهایی، دستور دندانپزشک دربارهٔ جویدن را رعایت کنید.
اگر درد بیشتر شد یا تورم و تب بهوجود آمد، برای بررسی سریع تماس بگیرید. دشواری تنفس یا بلع نیازمند مراجعهٔ اورژانسی است.
در موارد مناسب، درمان حفظ حیات پالپ کمک میکند تکامل طبیعی ریشه ادامه پیدا کند. تشخیص با معاینه، عکس و پیگیری انجام میشود.
اگر پالپ از بین رفته باشد
درمان بازساختی ریشه یا اپکسیفیکاسیون، بسته به مرحلهٔ رشد ریشه و قابلیت ترمیم، از گزینههای قابل بررسیاند. پیگیری برای ارزیابی علائم و تغییرات عکس اهمیت دارد.
اپکس باز در کودکان از کجا میآید و درمان آن چه مراحلی دارد؟
چرا نوک ریشه باز میماند؟
وقتی دندان دائمی تازه در دهان دیده میشود، ریشهٔ آن ممکن است هنوز در حال بلندتر و ضخیمتر شدن باشد. باز بودن نوک ریشه در این مرحله بخشی از رشد طبیعی است. ضربه یا پوسیدگی عمیق میتواند به پالپ، یعنی بافت زندهٔ داخل دندان، آسیب بزند و این رشد را متوقف کند.
در جلسهٔ ارزیابی چه بررسی میشود؟
دندانپزشک سابقهٔ ضربه یا درد، وضعیت ترمیم دندان و علائم معاینه را با عکس دندانی کنار هم میگذارد. عرض دهانهٔ ریشه، ضخامت دیوارهها و وضعیت استخوان اطراف ریشه در تصمیمگیری کمک میکنند. نتیجهٔ یک تست سرما، بهویژه پس از ضربه، بهتنهایی برای تعیین وضعیت پالپ کافی نیست.
مسیر درمان چگونه انتخاب میشود؟
در موارد مناسب، دندانپزشک تلاش میکند پالپ زنده را حفظ کند تا رشد طبیعی ریشه ادامه پیدا کند. اگر پالپ از بین رفته باشد، بسته به مرحلهٔ رشد و قابلیت ترمیم دندان، ایجاد سد در نوک ریشه (اپکسیفیکاسیون) یا درمان بازساختی بررسی میشود. میزان ادامهٔ رشد در درمان بازساختی در هر دندان متفاوت است.
چرا درمان حساستر است؟
دیوارههای ریشهٔ نابالغ نازکتر و آسیبپذیرترند. دهانهٔ باز هم کنترل جایگیری مواد درمانی در انتهای ریشه را دشوارتر میکند. طرح درمان باید با درنظرگرفتن هر دو موضوع، به حفظ بافت دندان و بستهماندن ترمیم نهایی کمک کند.
پیگیری، بخشی از درمان است
در مراجعههای برنامهریزیشده، دندانپزشک ترمیم، علائم و بافت اطراف ریشه را بررسی میکند و در صورت نیاز عکس میگیرد. اگر انتظار ادامهٔ رشد وجود داشته باشد، ضخیمتر شدن دیوارهها و تغییر اندازهٔ دهانهٔ ریشه هم با عکس اولیه مقایسه میشود. حتی وقتی کودک درد ندارد، ویزیتهای تعیینشده را ادامه دهید. در صورت درد تازه، تورم یا ترشح کنار دندان، برای ارزیابی زودتر تماس بگیرید.
زمانبندی به علت آسیب و نوع درمان بستگی دارد. بهعنوان نمونه، انجمن اندودنتیستهای آمریکا برای درمان بازساختی پیگیری در ۶، ۱۲ و ۲۴ ماه و سپس سالانه را شرح میدهد. دندانپزشک بر اساس وضعیت کودک ممکن است ویزیت زودتری تعیین کند.
اپکس باز در دندان دائمی کودک با دندان شیری چه تفاوتی دارد؟
موضوع این صفحه دندان دائمی تازهرویشیافته است. باز بودن انتهای ریشه در دورهٔ رشد طبیعی است و بهتنهایی نیاز به عصبکشی ایجاد نمیکند. اگر ضربه، پوسیدگی عمیق یا علائم وجود داشته باشد، معاینه و عکس تشخیصی لازم است.
پرسشهای رایج
اپکسوژنز و اپکسیفیکاسیون چه فرقی دارند؟
وقتی پالپ زنده و قابل حفظ است، اپکسوژنز به معنی ادامهٔ تکامل طبیعی ریشه پس از حفظ حیات پالپ است. در اپکسیفیکاسیون، هدف ایجاد سد در انتهای ریشهٔ نابالغ است. در موارد منتخب دندان با پالپ نکروزه، درمان بازساختی ریشه نیز ممکن است مطرح شود تا فرصت ادامهٔ تکامل ریشه بررسی شود.
چرا ویزیتهای پیگیری مهماند؟
از بین رفتن درد تنها معیار ارزیابی نیست. دندانپزشک در ویزیتهای پیگیری علائم، وضعیت بافت اطراف ریشه و تغییرات عکس را بررسی میکند. عکسهای قبلی و تاریخ ضربهٔ کودک را همراه بیاورید.
اگر دندان پس از ضربه تیره شده چه کنیم؟
تغییر رنگ پس از ضربه باید بررسی شود، چون ممکن است ارزیابی حیات پالپ و پیگیری لازم باشد. اگر کودک تورم، تب یا درد رو به افزایش دارد، زودتر با پذیرش تماس بگیرید.